درخشان ترین بخش ربه همراهعی‌سرایی خواجوی کرمانی کدام هست؟

۲۱ مهر ۱۳۹۶ کتاب

درخشان ترین بخش ربه همراهعی‌سرایی خواجوی کرمانی کدام هست؟

 

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(رمزینه کتاب)، میرافضلی در این برنامه به همراه اشاره به این‌که تقسیم‌بندی دربه همراهرۀ جریان ربه همراهعی‌سرایی در تاریخ ادبیات ایران غالبه همراهً بر مبنای مقاطع تاریخی حکومت سلسله‌ها و حاکمان هست، گفت: «من

گرایش شاعران قرن هشتم به مضامین خیامانه، در همۀ قالب‌های شعری درخور توجه هست و در ربه همراهعیات آن‌ها هم قابل پیگیری هست؛ حافظ، یکی از پیروان اصیل این مکتب هست، اما این تفکر را بیشتر در غزل‌هایش به همراهزتاب داده؛ در ربه همراهعیات سلمان ساوجی، خواجوی کرمانی، ابن‌یمین، ناصر بخارایی، عبید زاکانی و عماد فقیه کرمانی، مضمون اغتنام وقت، به همراهده‌پرستی و شادخواری، شکوه از فلک و ناگواری مرگ دیده می‌شود؛ و البته یکی از مفاهیم اصلی شعر خیامی، یعنی شک و حیرت فلسفی، به‌کلی در ربه همراهعی قرن هشتم هجری غایب هست

برای پژوهش‌های خود یک تقسیم‌بندی دیگر دارم و ربه همراهعی فارسی را بر مبنای فراز و فرود آن، و تغییر و تحولات صورت‌گرفته در خود تاریخ ربه همراهعی، براساس یک نظم تاریخی، به شش دوره تقسیم کرده‌ام که دورۀ نخست، دورۀ شکل‌گیری ربه همراهعی هست و از زمان رودکی شروع می‌شود و تا اواخر قرن پنجم هجری امتداد می‌یابد.»

وی افزود: «دورۀ دوم، دو سدۀ پُرتلاطم را در تاریخ ربه همراهعی فارسی در بر می‌گیرد: قرن ششم و هفتم هجری؛ که این دوره، از بهترین دوره‌های ربه همراهعی فارسی هست و هم خیام و عطار و مولانا و اوحد کرمانی و به همراهبه همراهافضل کاشانی در آن پدید آمدند؛ و هم سنایی و معزی و انوری و مه‌ستی گنجوی و کمال اسماعیل اصفهانی.»

این ربه همراهعی‌پژوه ادامه داد: «دورۀ سوم ربه همراهعی، شاعران قرن هشتم و نهم و اوایل قرن دهم را در بر می‌گیرد که در این دوره، ربه همراهعی از تلاطم افتاد و تمرکز اصلی شاعران این دوران بر قالب غزل و بعد از آن مثنوی بود و ربه همراهعیات خواجوی کرمانی هم در این دوران به عرصه آمده هست.»

میرافضلی به همراه بیان این‌که در قرن هشتم نسبت به دو قرن پیش از آن، آثار ماندگار بسیار کمتری در عرصه ربه همراهعی‌سرایی خلق شده، گفت: «خواجوی کرمانی همانند چند تن دیگر از شاعران این قرن، به گفتن ربه همراهعی اهتمام ویژه‌ای داشت و از او ۳۱۸ ربه همراهعی در دفتر شعر صنایع‌الکمال و  ۱۱۷ ربه همراهعی در دفتر بدایع‌الجمال به همراهقی مانده و مجموعاً ۴۳۵ ربه همراهعی دارد که رقم چشمگیری هست.»

پژوهشگر کتاب «شاعران قدیم کرمان» به همراه اشاره به این‌که از حیث کثرت ربه همراهعی و اشتغال ذهنی به این قالب شعری، خواجو جزو سرآمدان دوران خود هست، افزود: «خواجوی کرمانی در میان شاعران هم‌عصرش، از لحاظ حجم ربه همراهعی در ردیف سوم بعد از ابن‌یمین و علاءالدولۀ سمنانی قرار دارد؛ اصولاً خواجو شاعر پُرگویی هست و در ۶۴سالی که عمر کرد، شعرهای زیادی (در حدود ۲۷هزار بیت) از خود به‌جای گذاشت و می‌شود گفت ذهنش دایماً درگیر شعر بود.»

شاعر کتاب «آهسته‌خوانی» ادامه داد: «خواجو در همۀ موضوعاتی که شاعران پیش از او دربه همراهرۀ آن ربه همراهعی گفته‌اند، ربه همراهعی دارد؛ از قبیل: عشق و عرفان و اخلاق و حکمت و ستایش و نکوهش و موضوعات تاریخی و شخصی و اِخوانیات؛ و همۀ شیوه‌ها و شگردهای گفتن ربه همراهعی را نیز آزموده هست.»

میرافضلی ضمن آوردن نمونه‌هایی از این شیوه‌ها و شگردها گفت: «خواجو در ربه همراهعیاتش اغلب به به همراهزی‌های زبه همراهنی علاقه دارد؛ چه در شکل جناس و چه به شکل ایهام تناسب؛ تا آن‌جا که می‌شود گفت ایهام تناسب،

خواجوی کرمانی در میان شاعران هم‌عصرش، از لحاظ حجم ربه همراهعی در ردیف سوم بعد از ابن‌یمین و علاءالدولۀ سمنانی قرار دارد؛ اصولاً خواجو شاعر پُرگویی هست و در ۶۴سالی که عمر کرد، شعرهای زیادی (در حدود ۲۷هزار بیت) از خود به‌جای گذاشت و می‌شود گفت ذهنش دایماً درگیر شعر بود.

شگرد مرکزی بسیاری از ربه همراهعیات اوست.»

وی افزود: «خواجو به صنعت سؤال و جواب نیز علاقۀ زیادی داشته هست و ۱۸ ربه همراهعی به همراه این شگرد گفته هست و البته به گمان من این ربه همراهعیات، برای شاعر بیشتر جنبۀ تفنن و تفریح داشته هست، تا آن‌که روایتگر یک دغدغۀ جدی عاشقانه به همراهشد.»

این پژوهشگر ادبیات فارسی به همراه اشاره به شیوۀ «ارسال مثل» گفت: «آوردن مصراع مثلی یا مثل‌گونه در ربه همراهعی، مخصوصاً در مصراع آخر ربه همراهعی، یکی از شگردهای رایج در این قالب هست و اصولاً ساختار ربه همراهعی به گونه‌ای هست که به همراه برجستگی مصراع چهارم به شکل یک جملۀ قصار و یک عبه همراهرتی که ضربۀ ‌نهایی را به ذهن مخاطب وارد کند، زمینه را برای ارسال مثل در ربه همراهعی به‌خوبی فراهم کرده هست؛ و خواجو، بیش از همگنان خود به ارسال مثل در ربه همراهعی توجه داشته و حدود ده ربه همراهعی مثلی دارد.»

میرافضلی در بخش پایانی حرفانش، «خیامانه‌‌های خواجو» را درخشان‌ترین بخش کارنامۀ ربه همراهعی‌سرایی او برشمرد و افزود: «من حدود ۳۰ ربه همراهعی از دیوان خواجو هستخراج کرده‌ام که در فضای ربه همراهعیات منسوب به خیام سروده شده هست و به مکتب خیام تعلق دارد.»

پژوهشگر کتاب «ربه همراهعیات خیام در منابع کهن» ادامه داد: «گرایش شاعران قرن هشتم به مضامین خیامانه، در همۀ قالب‌های شعری درخور توجه هست و در ربه همراهعیات آن‌ها هم قابل پیگیری هست؛ حافظ، یکی از پیروان اصیل این مکتب هست، اما این تفکر را بیشتر در غزل‌هایش به همراهزتاب داده؛

خواجوی کرمانی همانند چند تن دیگر از شاعران این قرن، به گفتن ربه همراهعی اهتمام ویژه‌ای داشت و از او ۳۱۸ ربه همراهعی در دفتر شعر صنایع‌الکمال و ۱۱۷ ربه همراهعی در دفتر بدایع‌الجمال به همراهقی مانده و مجموعاً ۴۳۵ ربه همراهعی دارد که رقم چشمگیری هست

در ربه همراهعیات سلمان ساوجی، خواجوی کرمانی، ابن‌یمین، ناصر بخارایی، عبید زاکانی و عماد فقیه کرمانی، مضمون اغتنام وقت، به همراهده‌پرستی و شادخواری، شکوه از فلک و ناگواری مرگ دیده می‌شود؛ و البته یکی از مفاهیم اصلی شعر خیامی، یعنی شک و حیرت فلسفی، به‌کلی در ربه همراهعی قرن هشتم هجری غایب هست.»

وی افزود: «جالب این‌جهست که از این گروهِ شاعران قرن هشتم، فقط خواجوی کرمانی هست که ربه همراهعیاتش به کاروان ربه همراهعیات منسوب به خیام نپیوسته و از مابقی، یک یا چند ربه همراهعی، به تصرف مجموعه‌های خیام در آمده هست.»

میرافضلی همچنین گفت: «هرچند ربه همراهعیات خواجو هم به همراهید مورد بحث و گفت‌وگو و پژوهش بیشتر قرار گیرد و جای حرف بسیار دارد، اما اعتبه همراهر اصلی او در تاریخ شعر فارسی، به غزل‌های او و بعد هم مثنوی‌های اوست؛ به‌ویژه نقش پررنگی که این شاعر بزرگ ایران و کرمان در تحول غزل فارسی داشته هست.»

گفتنی هست؛ «سیدعلی میرافضلی» شاعر، پژوهشگر و ربه همراهعی‌پژوه برجستۀ کشور که صاحب تالیفات و کتاب‌های پرشماری در حوزۀ شعر و پژوهش ادبی هست، مدیر روابط عمومی مس منطقۀ کرمان هست که فعالیت‌های فرهنگی، هنری و ادبی متعددی نیز به همراه حضور وی در این منطقه پایه‌ریزی و برگزار شده هست.

 

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم