رمزینه کتاب – پساجشنواره مهمترین مشکل مهست

۲۲ دی ۱۳۹۶ کتاب

پساجشنواره مهمترین مشکل مهست

 

خبرگزاری کتاب ایران (رمزینه کتاب)- جشنواره بین‌المللی فارابی امسال وارد نهمین سال خود شده هست. این جشنواره ویژه تحقیقات علوم انسانی و اسلامی هست که توسط وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، به صورت سالانه برگزار می‌شود. آثاری در جشنواره، پذیرش، ثبت، بررسی، ارزیابی و معرفی می‌شوند که واجد ویژگی «اثربخشی» به همراهشند. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به منظور ارتقای جایگاه علوم انسانی و اسلامی و ترغیب و تشویق پژوهشگران این حوزه به انجام تحقیقات بنیادی و کاربردی اصیل منطبق به همراه ملاک‌های علمی و دانش بومی و همچنین شناسایی، معرفی و تقدیر از محققان برتر حوزه علوم انسانی و اسلامی «جشنواره بین‌المللی فارابی» را به همراه مشارکت سازمان‌ها و موسسات علمی داخلی و بین‌المللی برگزار می‌کند. 

امسال نیز بنا به گفته حسین میرزایی، رئیس دبیرخانه نهمین جشنواره بین‌المللی فارابی چهار هزار و ۱۸۳ اثر به دبیرخانه واصل شده که از این تعداد قرار هست ۴۱ اثر قدردانی شوند. اینکه تنها یک درصد آثار از میان این تعداد اثر برای تجلیل انتخاب می‌شوند نشان‌دهنده سطح نخبگی و برند جایزه فارابی هست. در حالی که ۵۸ درصد آثار واصله به این دوره از جشنواره فارابی به کتاب‌های ویژه علوم انسانی و اسلامی اختصاص یافته‌اند، به همراه نگاهی به ادوار پیشین نیز نمی‌توان ردپای پررنگی از اثربخشی نام این جشنواره را در کارنامه برگزیدگان دید. به عبه همراهرت دیگر اثر برگزیده شدن در جشنواره فارابی حلقه‌ای هست که می‌تواند این جشنواره را یک سطح از سایر جوایز به همراهلاتر ببرد اما به نظر می‌آید که هنوز این موضوع به ثمر نشسته هست. به همراه حسین میرزایی دربه همراهره چالش‌های پیش روی جشنواره فارابی و برگزیدگان آن به گفت‌وگو نشسته‌ایم که در ادامه می‌خوانید:

ارتبه همراهط به همراه شبکه نخبگان علوم انسانی در این جشنواره چگونه بوده و چقدر توانسته‌اید از ظرفیت‌های این شبکه در جشنواره فارابی هستفاده کنید؟

بخش عمده‌ای که در کمیته‌های علمی و مجموعه داوری هستفاده شده هست از همین شبکه نخبگان علوم انسانی بوده هست بنابراین ما از ظرفیت‌های شبکه نخبگان علوم انسانی در فرایند برگزاری جشنواره فارابی هستفاده کردیم. از سوی دیگر برگزاری نکوداشت‌هایی مانند نکوداشت هستاد منصور فلامکی شبکه‌ای را به شبکه نخبگان علوم انسانی اضافه کرد. به هر حال هر فردی که برای آن بزرگداشت برگزار می‌شود موافقان و مخالفان خود را دارد و بخشی نیز در این قالب به جشنواره برگزار می‌شود.

 
طی ادواری که شما به همراه جشنواره فارابی بودید و در برگزاری آن نقش داشتید فکر می‌کنید چه خلاءهایی در این جشنواره وجود داشته که لازم هست مرتفع شود؟

جشنواره خلاء کمتر دارد، ولی مشکل ما در واقع پساجشنواره هست. من ایده‌ای داشتم که آن را مطرح کردم و نتوانستیم آن را عملیاتی کنم و آن بحث بنیاد علمی فارابی هست. به این معنا که بتوانیم از ظرفیت‌‌های برگزیدگان هستفاده کنیم یعنی اینکه ما تقدیر هم می‌کنیم دستمان هم درد نکند! اما بعدش چه؟! بنابراین خلاء در پس از برگزاری این جشنواره وجود دارد. مکانیزم دقیق و علمی که بتواند از برگزیده‌ها هستفاده بهینه و علمی بکند وجود ندارد. من زمانی می‌خوهستم وارد این مرحله شوم که این کار را انجام دهم اما این تحذیر صورت گرفت که شما تکلیف اضافه‌ای به خود تحمیل نکنید چون خود جشنواره گرفتاری‌ها، شئون و مشکلات فراوانی دارد و وقتی وارد این فاز دیگری شوید ممکن هست خود جشنواره آسیب ببیند و در واقع ممکن هست به همراهری را بردارید که نتوانید از پس آن بر آیید. ولی این مساله، مساله‌ای که در کل جوایز علمی کشور وجود دارد، خوارزمی هم همین هست، ما هم به همین شکل هستیم. کتاب سال هم همین هست! البته در جشنواره فارابی پاسخ اینکه بعدش چه می‌شود تا حدی بنیاد ملی نخبگان انجام می‌دهد و آن‌ها گرنتی به این برگزیدگان می‌دهند اما به طور کلی این‌ها مقطعی هست و جنبه به همراهشگاه علمی و هستمرار ندارد. این خلاء به این موضوع برمی‌گردد.

به نظر می‌آید که جشنواره خوارزمی بیشتر توانسته به طور مثال به همراه حوزه صنعت پیوند برقرار کند اما این اتفاق برای فارابی نیفتاده هست.

نه این طور نیست! تصور می‌کنید. به همراهور کنید جشنواره خوارزمی هم همین هست.

نکته این هست که دربه همراهره جشنواره فارابی حتی به همراه توجه به نوع برندی که دربه همراهره آن وجود دارد به طور مثال در مقایسه به همراه جایزه کتاب سال، برگزیدگان آن نمی‌توانند حتی از شوی تبلیغاتی آن برای مطرح شدن نام کتابشان هستفاده کنند!

یک نکته وجود دارد و آن این هست که به جایزه کتاب سال شامل پروتکل بنیاد ملی نخبگان نمی‌شود و شاید حمایتی که فارابی، خوارزمی و رازی می‌شود اعتبه همراهر ویژه‌ای به محقق می‌دهد و ضمن اینکه این جشنواره هم فقط محدود به کتاب نیست و تحقیقات علوم انسانی را نیز در برمی‌گیرد. من خودم برگزیده دوره دوم جشنواره فارابی بودم و از حمایت‌های بنیاد هستفاده کردم.

بنیاد ملی نخبگان چه حمایت‌هایی از برگزیدگان فارابی انجام می‌دهد؟

معمولا گرنت‌هایی را بنیاد به تناسب رتبه‌های اول تا سوم به لحاظ مالی به برگزیدگان اختصاص می‌دهد و از سوی دیگر حمایت‌های برنامه پژوهشی هم دارد و به فرد فاندی را اختصاص می‌دهد که پروژه‌های تحقیقاتی خود را ادامه دهد. در این میان پروژه‌هایی هم هستند که هستمرار داشته و به نتیجه رسیدند.

به هر حال هدف جشنواره فارابی این هست که اثرگذار به همراهشد اگر قرار به همراهشد برگزیدگان جشنواره فارابی حمایت لازم نشوند و یا آثاری که از این جشنواره انتخاب می‌شوند مطرح نشوند عملا فرقی به همراه سایر جوایز دیگر ندارد.

من پیشتر هم بیان کردم که بله حمایت بعدی از برگزیدگان و آثار جشنواره فارابی بسیار مهم هست و می‌تواند کار دبیرخانه جشنواره فارابی به همراهشد. البته اکنون کار دبیرخانه نیست و در حال حاضر هم از این کار تحذیر می‌شوم. من حتی به همراه رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی و موسسات دانش بنیان صحبت کردم که علوم انسانی در موسسات دانش بنیان کجا هستند. برگزیدگان فارابی می‌توانند در این موسسات به همراهشند. این‌ها به همراه اینکه کارهایی هستند که اکنون در وظایف دبیرخانه قرار ندارد ولی من این کارها را انجام داده‌ام. به هر حال این کار کمی نیست و اساسی و زمان بر هست.

ما همه چیز علم و فناوری کشور نیستیم. ما فقط جایزه فارابی هستیم. دستگاه اجرایی به همراهید آنقدر هوشمند به همراهشد که محقق و نویسنده برگزیده را شکار کند. به همراه این برند یک اعتماد ویژه به او بکند و من نمی‌توانم غفلت‌های دیگران را به دبیرخانه فارابی نسبت دهم.

ببینید به هر حال ما در شرایطی قرار داریم که علی‌رغم همه شعارهایی که داده می‌شود برای حمایت از علوم انسانی، اما به همراهز هم در مقایسه به همراه علوم تجربی، در اختصاص بودجه کمتر توجه می‌شود.

من نمی‌خواهم کورکورانه از وزارت علوم دفاع کنم و مشکلات هم جدی هست اما این طور هم نیست که از علوم انسانی حمایت نشود!

ما داریم مقایسه‌ای نگاه می‌کنیم!

بله من هم دنبه همراهل این مقایسه هستم و آن این هست که ابتدا ببینیم چند هزار هیات علمی در علوم انسانی وجود دارد. بودجه تحقیقات چقدر هست؟ چون اساساً بودجه تحقیقات در کشور کم هست. اما این‌ها به همراهید دقیق هستخراج شود. چون ما تا زمانی که دقیقا به این آمار نرسیم که اساسا بودجه تحقیقاتی کشور چقدر هست؟ چه میزان از این بودجه به تحقیقات و تالیفات در حوزه علوم انسانی اختصاص یافته هست؟ این‌ها بیشتر حرف هست و نمی‌توان ثابت کرد. ما کار مطالعاتی روی وضعیت تحقیقات در کشور انجام می‌دهیم که وقتی منتشر شود آن وقت می‌توانیم ببینیم که آیا در حق علوم انسانی ظلم می‌شود یا خیر. البته اکنون به دلیل اینکه من هم علوم انسانی خواندم، می‌گویم به همراهید توجه ویژه شود. ولی اساسا عدد و رقمی در این به همراهره نداریم که بخواهیم بر اساس آن حرف بزنیم.

۴۸ درصد آثار را از طریق ناشران دریافت کردید. چه معیارهایی در جشنواره در نظر گرفته می‌شود برای اینکه همپوشانی به همراه جوایز دیگر مانند کتاب سال نداشته به همراهشد؟

اگر کتابی در مراحل داوری فارابی به همراهلا بیاید که برگزیده جوایز کتاب سال، جلال آل‌احمد و علامه طبه همراهطبه همراهیی وتو می‌شود. قرار نیست برای یک نفر هی دست بزنیم! ما پروتکل خودمان را داریم و از هستانداردهای خودمان پایین نمی آییم. اگر کاری در طراز جایزه نبه همراهشد معرفی نمی‌شود. سال گذشته ما در روانشناسی و علوم تربیتی هیچ برگزیده‌ای نداشتیم. بنابراین ما پروتکل خودمان را داریم و در ۱۲ گروه اگر شما به تعداد آثار برگزیده نگاه کنید متوجه میزان سطح کیفی جشنواره می‌شوید. امسال از میان بیش از چهار هزار اثر ۴۱ اثر تقدیر می شوند که یعنی یک درصد آثار!

حوزه‌هایی که در آن آثار کمی وجود دارد، سیهستی در نظر گرفته شده برای اینکه تقویت شود؟

ما اطلاع‌رسانی خودمان را انجام می‌دهیم. برخی از حوزه‌ها آثار کمی دریافت شده هست که البته موضوع هست و رشته نیست مثل موضوع انقلاب اسلامی یه به طور مثال رشته کتابداری در مقایسه به همراه علوم اجتماعی طبیعی هست که آثار کمتری دریافت می‌شود.

در بخش ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی جشنواره فارابی به همراه توجه به شرایط ما در سطح جهان به همراهید سرمایه‌گذاری خاصی کرد. آیا فارابی تمهیدات ویژه‌ای به طور مثال برای ارتبه همراهط به همراه نویسندگان، ایران شناسان و اسلام‌شناسان برجسته این حوزه و یا ترجمه آثار برگزیده این افراد داشته هست؟

بدون تعارف بگویم که در جهان به ویژه کشورهای عربی محققانی که روی ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی کار می‌کنند لانسه می‌کنند. ما در فارابی به دنبه همراهل این هستیم که از کسانی که روی زیست ما کار می‌کنند تجلیل کنیم.

افرادی که در فارابی از آنها تقدیر می‌شود در این حوزه شاخص هستند؟ چون یکی از نقدها این هست که خیلی آثاری که در ادوار اخیر انتخاب شده‌اند شاخص نبودند.

به هر حال شما حافظ، سعدی، فردوسی و… یکی دارید. ما ایران‌شناسی مثل ریچارد فرای یکی داشتیم که بعضا در دوره‌های قبلی از آنها تقدیر کردیم. بنابراین ذخیره‌ها هم کم هست. مثلا در بخش اسلام‌شناسی در دوره اول از آیت‌الله حسن‌زاده آملی تقدیر شده هست این آدم‌ها انگشت دست هستند. آنه ماری شیمل، حامد الگار و… مگر چند به همراهر تکرار می‌شوند؟! این‌ها نوادری بودند که تقدیر شدند و رفتند هر چند که رویش‌هایی وجود دارد. ولی به هر حال این‌گونه نیست که مثل گذشته به همراهشد. به هر حال بعد از فروزانفر، شکوهی، ناتل خانلری و … دیگر نوادر ادبی نداریم. اساساً اکنون مردان و زنانی ۸۰ ساله‌ای که عمرشان را در حوزه‌ای گذاشته به همراهشند کم شده هست و الان شاگردان هستند. به طور مثال این دوره ما از یکی از شاگردان میانسال آنه ماری شیمل تقدیر می‌کنیم.

دانلود آهنگ مسعود صادقلو ما به هم میایم